Kısa cevap
Psikoteknik belgesi, İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı bir psiko-teknik değerlendirme merkezinden alınır. Hastane yalnızca raporu onaylar, SRC kursu ve danışmanlık firması rapor düzenleyemez, e-Devlet ise onaylanmış raporu gösterir. Kamyon, TIR ya da kamyonetle yük taşıyan sürücüler için Kaynarca’daki Pendik Denge Psikoteknik Merkezi bu ruhsatla çalışır.
Psikoteknik belgesini hangi kurum verir?
Raporu düzenleme yetkisi tek bir kurum türündedir, o da İl Sağlık Müdürlüğünün ruhsat verdiği psiko-teknik değerlendirme merkezleridir. Ruhsat merkezin kendisine, uygulama yetki belgesi ise testi uygulayan psikoloğa verilir. Bu ikisinden biri eksik olan bir yerde yapılan ölçüm rapor sayılmaz ve e-Devlet’e işlenmez.
Ruhsatlı merkez sağlık mevzuatına bağlıdır. Karayolları Trafik Yönetmeliğine ekli 4 sayılı Cetvel, merkezin test odasından cihazına kadar asgari şartları sayar; müdürlük de ruhsattan sonra merkezi olağan dışı denetimler hariç yılda en az iki kez denetler. Raporun her ilde aynı değeri taşıması bu denetim zincirinden gelir.
Merkezin yetkisinden emin olmak istiyorsanız ruhsatı görmek isteyebilir ya da merkezin adını İl veya İlçe Sağlık Müdürlüğüne sorabilirsiniz. Kaynarca’daki merkezimizin ruhsatı İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü tarafından düzenlenmiştir, sorgularken resmî unvanımız olan Özel Denge Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezi adını kullanabilirsiniz.
Süreçte adı geçen kuruluşların her birinin işi farklıdır. Hangisinin ne yaptığını bir bakışta görmek, yanlış kapıda vakit kaybetmeyi önler.
Hastaneden, SRC kursundan ya da e-Devlet’ten alınır mı?
Kamyon şoförlerinin sık sorduğu bu sorunun cevabı hayırdır. Hastanede psikoteknik cihazı ve test odası bulunmaz, bu yüzden test orada yapılmaz. Hastanenin görevi, ruhsatlı merkezde aldığınız psikolog imzalı raporu psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirmektir. Yani yolunuz iki duraklıdır, önce merkez, sonra hastane.
Muayenenin yapılacağı hastaneyi siz seçersiniz. Devlet hastanesinde randevu MHRS üzerinden Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniği seçilerek alınır, özel hastanede ise hastanenin kendisinden. Sağlık Bakanlığının 27.09.2023 tarihli yazısına göre bu değerlendirme uzaktan yapılamaz, hekimle yüz yüze görüşülür.
SRC 3 ya da SRC 4 için gittiğiniz kurs da psikoteknik raporu veremez. SRC belgesi Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ulaştırma hizmetleri mesleki eğitim kurslarında eğitim ve sınavla alınır, psikoteknik ise sağlık alanında yapılan bir değerlendirmedir. Aynı şekilde psikoteknik merkezi de SRC belgesi düzenleyemez, iki belge birbirinin yerini tutmaz.
e-Devlet’te rapor alma diye bir işlem de yoktur. Psikiyatri onayı tamamlanan rapor sisteme işlenir, siz de onu e-Devlet’teki e-İmzalı Psikoteknik Değerlendirme Raporları Sorgulama hizmetinden görüntüler ve barkodlu çıktısını alırsınız. Psikoteknik randevusu da e-Devlet üzerinden verilmez, doğrudan merkezden alınır.
Online ya da gitmeden psikoteknik olur mu?
Olmaz. Test, ruhsatlı merkezdeki onaylı cihazda, sorumlu psikolog eşliğinde ve yüz yüze yapılır. Düzenek bir direksiyon, pedallar, tepki tuşları ve ekrandan oluşur; ölçülen şey sürücünün kendi tepkisi olduğu için direksiyon başına kendisinin geçmesi gerekir. İnternette görülen online testler yalnızca alıştırmadır, rapor yerine geçmez.
Test odası görüntü ve ses kaydıyla izlenir, test sistemi de uygulama boyunca teste giren kişinin görüntüsünü belirli aralıklarla kaydeder. 4 sayılı Cetvelin 11. maddesine göre bu görüntüler merkezde iki yıl, raporlar on yıl saklanır. Teste girmeden ya da başkasının yerine girilerek alınan raporlar bu kayıtlarla sonradan bulunur ve geriye dönük iptal edilir.
Uzun yoldaki bir sürücüye kolay görünen ‘gitmeden rapor’ teklifi, iptal edildiği gün ticari aracı kullanamamak ve değerlendirmeye baştan girmek demektir. İnternetten yapılabilen işler randevu talebi bırakmak, devlet hastanesinde psikiyatri randevusunu MHRS üzerinden almak ve onaylı raporu e-Devlet’ten sorgulamaktır.
SRC 3 ve SRC 4 sahibi raporu ne zaman almalı?
Ticari olarak yük taşıyan her sürücü, aracı kamyon, TIR, çekici, kamyonet ya da panelvan olsun, psikoteknik raporunu beş yılda bir yeniler. Dayanak Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendidir. SRC belgesi aynı maddenin (a) bendinde ayrıca aranır, bu yüzden cüzdanınızdaki geçerli SRC kartı raporun eksikliğini kapatmaz.
İleri yaştaki sürücü için rapor ayrıca önem kazanır. 66 yaşını dolduran sürücünün SRC belgesi geçici olarak geçersiz olur; sağlık raporu ve psikoteknik raporu sunulduğunda yeniden geçerli hâle gelir ve 69 yaşına kadar kullanılabilir. Bu yaş aralığında psikoteknik raporu, direksiyonda kalmanın ön koşuludur.
Yurt içinde yük taşıyan sürücü SRC 4, uluslararası sefere çıkan sürücü SRC 3 taşır. Psikoteknik tarafında ikisi arasında fark yoktur; test aynı, geçerlilik süresi aynıdır. Tek kamyonetini kendi adına düzenlenmiş C1 ya da K2 yetki belgesiyle kendisi kullanan esnaftan SRC aranmaz, ama bu istisna yalnızca SRC içindir ve psikoteknik raporu yine istenir.
Takvim konusunda pratik bir öneri verelim. Raporun bitiş tarihini basılı kâğıttan değil e-Devlet kaydından izleyin ve süre dolmadan randevu alın. Merkezdeki bölüm tek günde biter, ama psikiyatri randevusu birkaç gün sonraya düşebilir; bu aralıkta geçerli rapor olmadan sefere çıkmak idari para cezasına konu olur.
Psikoteknik belgesi lazım, ne yapmalıyım?
Sıra herkes için aynıdır. Aşağıdaki adımlar ilk kez rapor alacak genç kamyonet şoförü için de, beş yılını dolduran TIR şoförü için de geçerlidir.
Kaynarca’daki merkezimizde test günü nasıl geçer?
Pendik Denge Psikoteknik Merkezi, İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı bir psiko-teknik değerlendirme merkezidir ve 2022’den bu yana Pendik’in Kaynarca Mahallesi’nde, E-5 yan yol üzerinde çalışır. Pazartesi - Cumartesi 09.00 - 18.00 arasında açığız, pazar kapalıyız. Hafta içi seferde olan sürücü cumartesi günü de randevu alabilir.
Ölçüm sessiz, uygulama sırasında giriş çıkışa kapalı ve kamerayla izlenen bir test odasında yapılır. Kayıt ve kimlik kontrolünden sonra sorumlu psikoloğumuz hangi bölümlerin uygulanacağını ve her birinde ne beklendiğini anlatır. Her bölüm bir deneme turuyla başlar, yönergeyi anladığınızı söylemeden asıl ölçüme geçilmez. Bilgisayar bilgisi gerekmez; kumandalar direksiyon, pedal ve tuş mantığıyla çalışır.
Ölçülen alanlar sürekli dikkat, muhakeme, koordinasyon, hız ve mesafe tahmini, çarpışma tahmini, gerçek trafiğe ilişkin görüş, seçici dikkat, tepki hızı, görsel algı ve bellek, çevresel görüş, görsel süreklilik ve kişiliktir. Uzun yolda sürekli dikkat, şehir içi dağıtımda çevresel görüş ve tepki hızı işin doğrudan karşılığıdır. Bölümler arasında kısa aralar verilir, son bölüm olan kişilik ölçeğinde süre sınırı yoktur.
Ölçüm bitince sonuçlar cihazın Türkiye geneli için belirlenmiş norm değerleriyle karşılaştırılır ve rapor psikolog imzasıyla aynı gün hazırlanır. Sabah saatine randevu alan sürücünün aynı gün psikiyatri muayenesine yetişme ihtimali artar.
Sonuç olumsuz çıkarsa 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne dilekçeyle itiraz edebilirsiniz. İtiraz edilmezse yeniden teste girebilmek için 2 yıl beklemek gerekir; bu süreler kişiye bağlıdır, başka bir merkeze gitmek onları kısaltmaz.
Nakliye firması sürücüleri için raporu nereden alır?
Firma da raporu aynı yerden, ruhsatlı bir psiko-teknik değerlendirme merkezinden alır; aracı bir kuruluş üzerinden toplu rapor çıkarmak diye bir yol yoktur. Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 28. fıkrası yetki belgesi sahibini raporu geçerli şoför çalıştırmakla yükümlü tutar, bu yüzden raporu dolmuş sürücü denetimde firmayı da ilgilendirir.
Merkezimizde firmalar için ardışık saatler ayrılır, kalabalık ekiplerde plan birkaç güne yayılır ve araçların hepsi aynı anda seferden çekilmez. Toplu randevu değerlendirmenin toplu yapıldığı anlamına gelmez; her sürücü kendi kimlik ve ehliyet fotokopisiyle gelir ve ayrı değerlendirilir. Randevu günü listedeki bir isim değişirse yerine başka bir sürücü alınabilir.
Raporu doğrulamak için sürücünün e-Devlet şifresini istemeyin. Sürücü kendi hesabından barkodlu belge oluşturur, firma barkodu e-Devlet’in belge doğrulama ekranında kontrol eder. Rapor sağlık verisi içerdiği için şoför dosyasında raporun geçerli olup olmadığını ve bitiş tarihini tutmak yeterlidir.
