Kısa cevap
Psikoteknik raporu dikkat, algı ve tepki gibi yeteneklerin cihazla ölçüldüğü bir değerlendirmedir, SRC belgesi ise taşımacılık bilgisini gösteren mesleki yeterlilik belgesidir. Raporu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlı merkez, SRC eğitimini Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurs verir. Yük taşıyan şoför ikisini birlikte taşır, biri ötekinin yerine geçmez.
Psikoteknik raporu neyi gösterir?
Rapor, direksiyon başındaki kişinin o iş için gereken yeteneklere sahip olduğunu belgeler. Dikkat, algı, tepki hızı, koordinasyon, muhakeme ve kişilik alanlarında sürücülüğe engel bir hâl bulunmadığını ortaya koyar. Bilgi sınavı değildir, çalışılarak ezberlenecek bir konusu yoktur.
Değerlendirme psikolog eşliğinde 12 testle yapılır ve 60 ila 90 dakika sürer. Psikolog imzalı rapor aynı gün verilir, ardından psikiyatri uzmanının onayı gelir ve kayıt e-Devlet’e işlenir. Sağlık tarafında yürüyen bir süreç olduğu için merkezin ruhsatını da İl Sağlık Müdürlüğü düzenler.
SRC belgesi neyi gösterir?
SRC, şoförün taşımacılık mevzuatını ve mesleğin kurallarını bildiğini gösterir. Kurs, merkezi sınav ve belge başvurusuyla alınır. Yük tarafında yurt içi seferler için SRC 4, uluslararası seferler için SRC 3 istenir.
İki belgenin ölçtüğü şey birbirinden bağımsızdır. Takograf kurallarını ezbere bilen bir TIR şoförünün dikkat süresi yetersiz kalabilir, tepkisi çok iyi olan bir kamyonet şoförü de mevzuatı bilmeyebilir. Karayolu Taşıma Yönetmeliği bu nedenle SRC belgesini 34. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, psikoteknik raporunu (e) bendinde ayrı ayrı sayar.
Hangi belgeyi kim verir?
Şoförlerin en çok vakit kaybettiği yer yanlış kapıya gitmektir. Psikoteknik merkezinden SRC, SRC kursundan psikoteknik raporu alınamaz.
Geçerlilik süreleri aynı mı?
Hayır, iki belgenin takvimi ayrı yürür. Psikoteknik raporu ticari taşımacılıkta 5 yıl geçerlidir; süre raporun düzenlendiği tarihten başlar ve kendiliğinden uzamaz. SRC’nin süresi e-Devlet kaydında görünür, SRC 3 ve SRC 5 sahipleri 5 yılda bir yenileme eğitimi alır.
Birini yenilemek ötekine süre kazandırmaz. SRC yenileme eğitimine giren şoförün rapor tarihi yerinde durur, rapor ancak yeni bir değerlendirmeyle yenilenir. Belgeler birbirini kurtarmaz da, SRC’si geçerli olan şoförün raporu e-Devlet’te görünmüyorsa denetimde raporsuz sayılır.
Tek kesişme yaş sınırındadır. 66 yaşını dolduran şoförün SRC belgesi geçici olarak geçersiz hâle gelir, sağlık raporu ve psikoteknik raporu sunulunca yeniden geçerli yapılır ve 69 yaşına kadar kullanılabilir.
Yük taşıyan şoför ikisini hangi sırayla alır?
Zorunlu bir sıra yoktur, iki süreç birbirini beklemeden ilerler. Kurs kayıt evrakları arasında rapor bulunmaz, rapor için de SRC sorulmaz.
Kurs ve sınav haftalar alabildiği için işe oradan başlamak, raporu ise işe giriş tarihine yakın almak akla yatkındır. Haziran başında bir lojistik firmasında çekiciyle yola çıkacak şoför SRC kursuna nisan sonunda yazılır, psikoteknik testini ve psikiyatri randevusunu mayısın ikinci yarısına yerleştirir.
Raporu erken almanın bir sakıncası yoktur, çünkü süresi 5 yıldır. Asıl dikkat edilecek nokta, test gününden sonra psikiyatri başvurusunun 45 gün içinde yapılmasıdır.
Belgelerden biri eksikse ne olur?
Eksiklikler ayrı bentlerden cezalandırılır ve aynı denetimde ikisi birden yazılabilir. SRC belgesi olmayan şoföre ve onu çalıştıran işletmeye ayrı ayrı idari para cezası uygulanır. Geçerli raporu olmayan ticari sürücü için de idari para cezası uygulanır; hangi hükmün uygulandığını tutanakta yazan madde gösterir.
Yetki belgesi sahibi firma da bu nitelikleri taşıyan şoför çalıştırmakla yükümlüdür. UETDS’ye şoför bilgisi eksiksiz girilmiş olsa bile belgesi eksik şoförle yapılan sefer bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Psikoteknik raporu eksikliği için mevzuatta aracın trafikten men edileceğine dair bir hüküm ise yoktur.
Nakliye firması iki belgeyi nasıl takip eder?
Filoda ehliyet, SRC ve psikoteknik bitiş tarihleri tek tabloda yan yana tutulmalıdır. Bu üç tarihin aynı aya denk gelmesi seyrektir, çoğu zaman da en az kontrol edilen belge ilk önce dolar.
Tarihleri basılı belgeden değil e-Devlet kaydından alın. Denetimde iki belge de kimlik numarası üzerinden sorgulanır ve psikoteknikte esas alınan bu kayıttır. Ehliyeti geri alınmış şoför ise SRC kaydı sistemde dursa bile direksiyona geçemez.
